Monitor Sociaal Domein 2018

Hoe gaat het in het Amersfoortse sociaal domein na de decentralisaties per 1 januari 2015? Net als het SCP landelijk doet, moeten we ook voor Amersfoort concluderen dat het nog bijzonder lastig is om hier harde uitspraken over te doen. Op basis van de Amersfoortse monitor sociaal domein zien we in Amersfoort wel een aantal voorzichtige eerste bewegingen, maar voor veel terreinen is er nog geen ontwikkeling zichtbaar.

Gemeenten hebben er per 1 januari 2015 nieuwe taken en verantwoordelijkheden bij gekregen op het gebied van jeugd, zorg en werk & inkomen. De gemeente Amersfoort volgt de effecten van de veranderingen in het sociaal domein via de Monitor Sociaal Domein. Dit is de derde monitor sinds de decentralisaties per 2015 en kent een nieuwe opzet. Deze monitor is een themanummer over wijkteams en sociale basisinfrastructuur.

Positief vergeleken met andere gemeenten, maar grote verschillen tussen wijken

Vergeleken met andere gemeenten scoort Amersfoort op de meeste punten beter of vergelijkbaar. Zo scoort Amersfoort positiever op het gebied van bijstand, voortijdig schoolverlaten en het aandeel jongeren met zwaardere jeugdzorg. Tegelijkertijd zien we wel grote verschillen tussen wijken. Vooral de zogenaamde Amersfoortse prioriteitswijken, waar in verhouding ook meer laagopgeleiden wonen, scoren vaak slechter op terreinen als eenzaamheid, praktische en sociale steun, en regie op eigen leven. Dit sluit aan bij conclusies uit landelijk onderzoek, dat de verschillen tussen groepen in Nederland, zoals tussen laag- en hoogopgeleiden, tussen gezonde en ongezonde mensen, tussen werkenden en niet-werkenden en tussen hoge en lage inkomens, groter worden. Het verkleinen of hetzelfde houden van verschillen tussen groepen in de samenleving is dus een uitdaging. Wat daarbij in Amersfoort wel helpt, is dat de wijken waar men over het algemeen minder scoort op deze aspecten, de wijken zijn waar Indebuurt033 en de wijkteams het grootste bereik hebben. Dit bereik is namelijk een voorwaarde om te kunnen ondersteunen bij de doelen als meedoen, opgroeien en naar elkaar omzien.

Gebruik Wmo en Jeugdwet neemt vooralsnog toe in plaats van af

Een aanname van de transformatie is dat wanneer er meer ingezet wordt op preventie dit op termijn de inzet van duurdere zorg en ondersteuning kan voorkomen en/of verminderen. Echter zien we in Amersfoort, net als landelijk, dat het gebruik van de Wmo en jeugdwet eerder toeneemt dan afneemt. Meer Amersfoorters hebben dus zorg gekregen. Het SCP zegt over de toename van cliënten: “De wens van de overheid tot ontzorgen en normaliseren lijkt hiermee nog niet echt dichterbij gekomen.”

Nieuwe systeem nog niet voor iedereen duidelijk

Uit de Amersfoortse cliëntervaringsonderzoeken blijkt dat een ruime meerderheid van de cliënten (zo’n tweederde) weet waar hij of zij moet zijn. Maar 21% van de Wmo-cliënten wist dit niet, en dit is meer dan in andere 100.000+ gemeenten. Van de jeugdzorgcliënten wist 28% dit soms of nooit. Een hoger aandeel is hierover ontevreden dan over bijvoorbeeld de medewerkers, de mate waarin de hulp passend is en de kwaliteit van de hulp. Ook het SCP concludeert dat de cliënten “meer problemen hebben met de toegang tot de voorziening en minder met de verleende hulp”.

Grenzen aan eigen kracht

Alhoewel het voor de kwaliteit van leven van groot belang is om regie over het leven te hebben, stelt het SCP ook dat die regie “niet zaligmakend en niet voor iedereen weggelegd is. Er zijn groepen mensen voor wie de eigen kracht onvoldoende aanwezig is om de problemen aan te kunnen. Ook het inschakelen van hulp uit het eigen netwerk is niet altijd mogelijk.” En inwoners geven ook meer dan eerder aan dat er grenzen zijn aan informele hulp. Zo zien we ook in Amersfoort dat 21% van de mantelzorgers zwaar belast is. Er blijken dus grenzen aan eigen kracht en netwerk te zijn, terwijl de doelen in het landelijk beleid - dat ten grondslag ligt aan de hervormingen in de zorg en dus ook het Amersfoortse beleid - wel gebaseerd zijn op meer zelf- en samenredzaamheid.

Voor meer uitkomsten per thema, lees (de samenvatting in) de Amersfoortse monitor sociaal domein. Voor een reactie van het college op de uitkomsten, lees de Raadsinformatiebrief (RIB).